Henk Heikens (1933)
Ik heb ontdekt hoe je je zintuigen anders kunt leren gebruiken als je partner alzheimer heeft. Ik vond andere manieren om met mijn vrouw Jacqueline te communiceren. Zij had ‘huidhonger’. Aanraking was belangrijk en geur.
Bepalende jaren
Communicatie staat in mijn leven centraal. Ik oefen mijn talige vermogens. Ik heb bij het Meertens Instituut gewerkt, bij de afdeling dialectologie. Ik ontdekte dat mensen zijn gericht op wat ze zeggen, maar veel minder op hoe ze het zeggen. Dat hoe karakteriseert meer.
Mijn ouders zijn uit Groningen naar Amsterdam verhuisd, waar ik het grootste deel van mijn jeugd heb gewoond. Ik ontmoette Jacqueline bij een volksdansweekend in Ommen, waar ik viool speelde, en zij danste. Na ons huwelijk zijn we in Lisse gaan wonen. We kregen er vijf kinderen. In Lisse was ik betrokken bij de kerkvernieuwing. Ik voelde het als opdracht. Godsdienst was iets van je hart; daar sprak je niet over. Maar in de jaren zestig kwam alles in beweging. Het waren bepalende jaren.
Ik had gesprekken bij stichting De Open Deur, een informatiecentrum over het katholicisme in Amsterdam, gesticht door een pater-orde. Ik ontdekte dat ze op alle vragen die ik had een goed antwoord hadden. Ze hadden er over nagedacht. Ik ben toen katholiek geworden.
Huidhonger
Rationeel ben ik verder ontwikkeld dan emotioneel. Jacqueline heeft veel voor mij betekend, in allerlei opzichten. De lichamelijke relatie met haar was warm. Toen zij op latere leeftijd alzheimer kreeg en na enkele jaren niet meer thuis kon wonen, verhuisde zij naar een verpleeghuis. Ik fietste dagelijks naar haar toe. Op een dag vroeg de verpleging of ik het goed vond dat de kapper voortaan Jacquelines haar zou wassen. Mijn vrouw wilde niet meer dat de verpleging dat deed en ze wisten niet hoe het anders op te lossen. Toen kwam ik op het idee om iedere week samen met Jacqueline onder de douche te gaan. Zodat ik haar haar zelf kon wassen. Jacqueline en ik gingen thuis al samen douchen, dus dat waren we gewend.
Ik leef nu zelf in een verpleeghuis. Als ik daar met iemand aan de praat raak, ervaar ik dat we in dezelfde situatie zitten en elkaar iets kunnen brengen. We zijn medebewoners en als ik met iemand een gesprek heb wat enige diepgang heeft, dan voel ik me gelukkig.
Levenslange opdracht
We hebben een levenslange opdracht en hoe ouder ik word, hoe duidelijker die wordt. De opdracht gaat over hoe we in het leven staan en hoe we met verandering omgaan.
Er zijn niet veel mensen die het leuk vinden om oud te worden, vanwege de fysieke gevolgen. Mijn mobiliteit is sterk afgenomen. Ik ben kortgeleden nog een keer met de trein gegaan, maar vind dat ik dat niet meer moet doen. Het risico op botbreuken wil ik mijden. Mijn wil en mijn vermogen om me sterker te denken dan ik ben, zijn nogal sterk. Daar moet ik rekening mee houden.
Als de situatie waarin ik terecht kom verandert, stel ik mezelf de vraag: hoe ga ik er mee om? Wat kan ik er zelf aan doen? Of eigenlijk; Wie ben ik? Het is vaak een oefening in loslaten.
Stervensproces
Een paar dagen geleden kon ik niet slapen door fysiek ongemak. Ik werd wakker, maar kon niet zien. Ik schrok ervan en waarschuwde de kinderen. Het presenteert de ouderdom voor mij, met alle negatieve aspecten ervan. Dat vond ik helemaal niet leuk. Dat was een stervensproces. Ik dacht: ‘Jongens, nu gaat het gebeuren’. Dat zeg ik wel eens als geintje. Ik ben waarnemer van de dingen die ik beleef en probeer ze te duiden. Als je je gezichtsvermogen kwijtraakt, krijg je de opdracht daar iets mee te doen. De oplossing was simpel; ik weet het aan oververmoeidheid. Toen ik twee nachten goed geslapen had, had ik mijn gezichtsvermogen terug.
Waarnemen van hoe je ouder wordt kan ook een leuk proces zijn. Hoe gaat dat eigenlijk, sterven? Dat weet ik niet, dat heb ik nog nooit meegemaakt. Doodgaan doe je maar één keer, dus dat wil ik wel meemaken.
Wijsheid is voor mij datgene wat je opbouwt – als een uitkomst van een heleboel levenservaring. Waarbij je wikt en weegt – automatisch bijna – en beoordeelt. En misschien maakt ook onzekerheid over jezelf je tot een goede beoordelaar.
Tentoonstelling WIJS!
Bovenstaand interview maakt deel uit van het project WIJS! Fotografie Ilvy Njiokiktjien. In de gelijknamige tentoonstelling portretteert Bijbels Museum een diverse groep van zestien wijze 80-plussers in woord en beeld. Bij de foto’s, portretten op groot formaat, vind je op de diverse tentoonstellingslocaties een kort citaat over hun leven. Lees de andere uitgebreide levensverhalen hier op de website.
Het verhaal van Henk Heikens bieden we je aan in het kader van de Week van de Dementie. Het doel van deze week is om aandacht te vragen voor dementie en de ziekte van Alzheimer. Mensen met dementie en hun mantelzorgers staan centraal. Laat je inspireren door het verhaal van Henk, dat bewijst hoe complex en avontuurlijk oud zijn en oud worden is. Een mens kan zich tot op hoge leeftijd blijven ontwikkelen, zo blijkt ook uit zijn verhaal. Iedereen, hoe oud ook, levert een bijdrage aan zijn of haar omgeving.
WIJS! is nog te zien in Museum van de Geest in Haarlem (25 sept t/m 6 dec 2026) en reist daarna door naar Stadhuismuseum Zierikzee.
