Prenten Hemelvaart en Pinksteren

In het kader van Hemelvaart en Pinksteren presenteert het Bijbels Museum twee prenten van Jan Luyken.

Het Hemelvaartsverhaal

Het verhaal van de hemelvaart van Jezus Christus wordt beschreven meteen aan het begin van het boek Handelingen. Jezus belooft de leerlingen dat hij hun de heilige Geest zal sturen. De heilige Geest zal hun de kracht geven om van Jezus te getuigen tot aan de uiteinden van de aarde. Hierop wordt Jezus omhooggeheven. Terwijl de apostelen nog omhoog staren, komen er twee mannen in witte gewaden naar hen toe. Zij zeggen: ‘’Galileeërs, wat staan jullie naar de hemel te kijken? Jezus, die uit jullie midden in de hemel is opgenomen zal op dezelfde wijze terugkomen als jullie hem naar de hemel hebben zien gaan.’’ (Handelingen 1:1-11). 

Opstijging naar de hemel

Jan Luyken beeldt het moment af waarop Jezus opstijgt naar de hemel. Jezus is nog volledig te zien en kijkt omlaag naar zijn apostelen. De apostelen kijken naar de opstijgende Jezus en zijn geïmponeerd van wat ze zien gebeuren.Een aantal mannen verheft hun handen, anderen knielen uit overgave. Onderaan de prent is een vers geschreven. ‘’Vaar op, ô Heer, vaar onbelet, zo word ons heil in stand gezet.’’

Vervolg Pinksterverhaal

Het Pinksterverhaal wordt vrijwel meteen daarop beschreven in het tweede hoofdstuk van Handelingen. Alle leerlingen van Jezus zijn bij elkaar gekomen. Plotseling horen ze het geluid van een grote windvlaag. Er verschijnen een soort vlammetjes die zich onder de leerlingen verspreiden. Daarna begint iedereen luid te praten in vreemde talen. Een aantal mensen uit vreemde volken die in Jeruzalem zijn, horen geluid komen uit het huis waar de apostelen zich bevinden. Ze gaan kijken wat er aan de hand is. Tot hun verbazing horen ze de leerlingen allemaal in hun eigen taal spreken. ‘’Verbijsterend en geheel van hun stuk gebracht vroegen ze aan elkaar: Wat heeft dit toch te betekenen? Maar sommigen zeiden spottend: Ze zullen wel dronken zijn.’’ (Handelingen 2: 1-13)

Weergave van Luyken

Jan Luyken geeft Pinksteren weer als een roerige en ontzagwekkende gebeurtenis. De apostelen zijn duidelijk ontregeld terwijl de vlammetjes op hen neerdwarrelen. Ze staan, zitten of knielen door elkaar heen. Hun dynamische houdingen laten zien dat ze door de Heilige Geest, of van schrik, tot beweging worden gedwongen. Ook het gordijn in de achtergrond wordt als door een hevige wind bewogen. Onderaan de prent is eveneens een vers geschreven. ‘’Ô zuiver licht, ô hemelgloed. Ontvonk en reinig ons gemoed.’’

Jan Luyken

De kunstenaar van deze twee prenten, Jan Luyken (1649-1712), was een belangrijke Amsterdamse dichter, schilder en etser uit de 17e eeuw.  Zijn bekendste werk is de ‘Spiegel van het Menslyk Bedryf’, waarin hij de ambachten uit zijn tijd realistisch weergeeft. Toen hij 26 jaar oud was maakte hij een moment van bekering mee. Hierna had hij grote spijt van zijn wat luchtige dichtbundel ‘Duytse Lier’ die hij eerder in 1671 had uitgebracht. Hij probeerde alle voorraad van de boeken op te kopen om ze te verbranden. Dit schetst het zeer vrome religieuze leven dat hij leidde na zijn bekering. In 1712 verscheen een serie van 42 van zijn bijbelprentjes  die bedoelt waren om in bijbels te worden bijgebonden. Al deze prenten zijn gesigneerd met I.L., de initialen van Jan Luyken.  De prenten zijn ook allemaal voorzien van een vers van zijn hand, en komen in veel Nederlandse bijbels en kerkboeken voor.

meld je aan voor de nieuwsbrief