Topstuk van Amsterdam naar Berlijn | Dwars door de collectie

22 november 2017

Een van de topstukken in het 19de eeuwse Bijbels Museum van ds. Leendert Schouten is het model van de Tempelberg/haram al-Sharif  in Jeruzalem. Het model is 2,60 m lang en 1,75 cm breed. In 1879 wordt het in vier kisten vanuit Jeruzalem naar de pastorie in Utrecht verzonden. Toen en nu is het in alle opzichten een bezienswaardigheid, vooral door de grote nauwkeurigheid waarmee het is gemaakt. Op een schaal van 1:200 van de ware grootte kom je als toeschouwer heel dicht bij de echte Tempelberg/haram al-Sharif in Jeruzalem. Het model is de afgelopen 150 jaar talloze malen verhuisd, maar nog nooit buiten het Bijbels Museum tentoongesteld. Dat gaat nu wel gebeuren. Vanuit de vaste opstelling in het Bijbels Museum in Amsterdam zal het vanaf 11 december 2017 tot en met 30 april 2019 te zien zijn in de tentoonstelling Jeruzalem in het Joods Museum in Berlijn.

Jeruzalem en de Tempelberg/haram al-Sharif  ervaren

Wat is er zo bijzonder aan dit oude 19de eeuwse model dat het in een hedendaagse tentoonstelling over Jeruzalem als topstuk mag pronken? Voor mij komt de Tempelberg/haram al-Sharif tot leven als ik rondloop in de oude stad van Jeruzalem. De heilige plaatsen liggen er op een paar meter van elkaar. Je struikelt er niet alleen over de geschiedenis van duizenden jaren, maar ook over de talloze hedendaagse gelovigen — inwoners van de stad en pelgrims uit alle werelddelen — die met grote religieuze devotie hun heilige plaatsen bezoeken. In 1994 bezocht ik de Tempelberg /haram al-Sharif voor het eerst. Het was een unieke ervaring om er rond te dwalen, de al-Aksa binnen te gaan en op nog geen halve meter afstand van de Sachra, de heilige rots te staan. Ook de ruimte eronder, waar de Bron der Zielen is, mochten we binnengaan. Nu is dat allemaal verboden voor niet-moslims. Ik stel me voor dat het voor Conrad Schick (1822-1901), de bouwer van het model, net zo bijzonder was. Als een van de zeer weinige christenen mocht hij in de jaren 70 van de 19de eeuw onderzoek doen in de ondergrondse ruimten onder de Tempelberg /haram al-Sharif. Soms met gevaar voor eigen leven.

Model van de Tempelberg met de signatuur van Conrad Schick. (Bijbels Museum, inv.001070, foto: Martijn Luns)
Portret van Conrad Schick met de vele onderscheidingen die hij ontving voor zijn verdiensten voor Jeruzalem, handgekleurde foto, omstreeks 1900 (Archief van St.Chrischona in Bazel)

Op elkaar gestapelde heiligheid

In Jeruzalem liggen de heilige plaatsen soms letterlijk op elkaar gestapeld. De Tempelberg / Haram al-Sharif is daar een voorbeeld van. Jeroesjalajim, Jeruzalem, al-Quds is voor Joden, christenen en moslims een heilige stad en de Tempelberg / Haram al-Sharif een heilige plaats. De drie monotheïstische godsdiensten beroepen zich op een onlosmakelijke band met Jeruzalem. Wat maakt dat mensen een bepaalde plaats, een land of een stad heilig noemen? Soms is dat de bijzondere binding die mensen hebben met de grond waarop ze wonen. Liefde daarvoor kan overgaan in verering. Het kan ook zijn dat op een bepaalde plaats het ‘goddelijke’ voor de gelovigen zichtbaar is geworden, bijvoorbeeld door een wonder of een openbaring. Een andere plaats is heilig omdat juist daar een belangrijke gebeurtenis heeft plaatsgevonden of een heilig voorwerp wordt bewaard.

Het model van de Tempelberg / Haram al-Sharif

Het model werd in 1879 gemaakt door de Duitse zendeling Conrad Schick en laat goed zien hoe nauw en onlosmakelijk deze heilige plaats verbonden is met Jodendom, christendom en islam. Schick leefde en werkte meer dan 50 jaar in Jeruzalem. Hij kende er elke steen en maakte alle belangrijke archeologische opgravingen en ontdekkingen mee. Hij was getuige van religieuze conflicten en van de wereldpolitiek die zich letterlijk in zijn bijzijn afspeelde. Wetenschappers en reizigers riepen zijn hulp in omdat niemand de stad zo goed kende als hij. Over zijn archeologische ontdekkingen publiceerde hij in talloze wetenschappelijke artikelen en hij schreef een lijvig boek over de Tempel en de Tempelberg.

Volgende keer

In de volgende blogs kijk ik met behulp van het prachtige driedimensionale model van de Tempelberg / Haram al-Sharif  naar het 19de eeuwse Jeruzalem van Conrad Schick en zijn tijdgenoten en pellen we zijn model letterlijk af om de verhalen te ontdekken die licht werpen op de heiligheid van deze plaats voor Joden, christenen en moslims.

meld u aan voor de nieuwsbrief