Deur van Kuyper

‘Dr. Kuyper en zijn aanhangers hebben zich gisteren meester gemaakt van de Nieuwe Kerk alhier. Zij hebben de bewakers van de lokalen van den kerkeraad die door het Classicaal Bestuur van Amsterdam waren aangesteld om dat gebouw tegen overrompeling te beveiligen door een krijgslist verwijderd, zijn toen het gebouw binnengedrongen, en hebben toen door een paneel uit te zagen of door een slot uit te steken (hieromtrent loopen de berichten uiteen) zich toegang verschaft tot de consistoriekamer.’ Voorpagina Algemeen Handelsblad, Avondblad 7 Januari 1886

In de vroege morgen van 6 januari 1886 verschaffen zes heren, waaronder dr. Abraham Kuyper, zich toegang tot de Kerkenraadskamer van de Nieuwe Kerk in Amsterdam. Aanleiding tot deze opzienbarende actie was de schorsing - twee dagen eerder - door het Classicaal Bestuur van vijf orthodoxe predikanten en tachtig kerkenraadsleden vanwege een artikel waarin ze eisten dat, indien een deel van de gemeente zich los zou maken uit de kerkelijke organisatie, zij in het bezit van de kerkelijke goederen zouden mogen blijven. Het Classicaal Bestuur mocht lidmaten de toegang tot hun eigen kerk niet ontzeggen, vonden Kuyper en de zijnen. 

Oorlogstoneel 
Wat er precies is gebeurd op die morgen van 6 januari, is niet meer te achterhalen (een ander krantenbericht spreekt over misleiden van de politie en het uitzagen van een dubbel slot). De bezetters krijgen in de pers algauw de bijnamen Kerkbestormers en Paneelzagers en in de kranten brandt een hevige pennenstrijd los, compleet met ingezonden brieven, tussen voor- en tegenstanders. Er volgde een bezetting van enkele dagen. Een krantenbericht in het Algemeen Handelsblad onder de titel Van het oorlogstoneel spreekt van gebarricadeerde deuren, van een bed en manden met levensmiddelen die de kerk worden binnengebracht. 

Dolerenden 
De oorzaak van het conflict lag veel verder terug en was gecompliceerd. Abraham Kuyper en de zijnen verzetten zich onder andere tegen de door koning Willem I vastgestelde bestuursorganisatie van de kerk waarbij de centrale synode van de Nederlandse Hervormde Kerk onder controle stond van de staat. De kerk moest zelfstandig staan tegenover de Staat, vond Kuyper, er moesten autonome plaatselijke kerkgenootschappen komen, die hun eigen geloofsbelijdenis konden bepalen. De groep noemde zich de Dolerenden, de ‘klagenden’, klagend omdat ze bij Hervormde Kerk geen gehoor vonden voor hun standpunten. De beweging wordt de Doleantie genoemd. 

Gereformeerden 
Uiteindelijk worden de bezetters van de Nieuwe Kerk maanden later door de rechter in het ongelijk gesteld. Dat is de aanzet tot een nog drastischer maatregel: de Dolerenden scheiden zich af van de Nederlands Hervormde Kerk en stichten een eigen kerkgenootschap, de Nederduitse Gereformeerde Kerken. Door het samengaan, in 1892, met de Christelijk-Afgescheidenen ontstaat daaruit de Gereformeerde Kerken in Nederland. Inmiddels – ruim honderd jaar later - maken Hervormden en Gereformeerden weer beide deel uit van één kerkgenootschap, de Protestante Kerk Nederland (PKN). 

Is dit echt ‘de deur’? 
De deur is een belangrijke getuigenis van de afscheiding van de Gereformeerden, een relikwie. Maar is dit echt ‘de deur’? Wie de deur nauwkeurig bekijkt, ziet geen sporen van grof geweld. Het ontbrekende paneel is ooit redelijk zorgvuldig verwijderd, inclusief de klampen waarmee het in de sponning zat. Het gat lijkt te klein om iemand door te laten. Zaagsporen aan de kant van het slot zijn er ook niet. Het Lips-slot dat er nu zit en alleen van de binnenkant bereikbaar is, moet later zijn aangebracht, want Lipssloten bestonden er nog niet in 1886. Er zijn geen sporen van een ouder slot. Zeker is dat de deur afkomstig is uit de Nieuwe Kerk, maar of het inderdaad de deur is die Kuyper en de zijnen opengebroken hebben? 

De deur is eigendom van de Protestantse Kerk Amsterdam en in bruikleen gegeven door Museum Catharijneconvent, Utrecht, inv.nr. SPKKv52

De deur van Kuyper is terug te vinden in de Bijbelzaal.

meld je aan voor de nieuwsbrief